रविचंद्रन अश्विन

परिचय
रविचंद्रन अश्विन (आर. अश्विन) हा आधुनिक क्रिकेट जगतातील सर्वात यशस्वी भारतीय अष्टपैलू (All-rounder) आणि महान ऑफ-स्पिन गोलंदाज मानला जातो. त्याचा जन्म 17 सप्टेंबर 1986 रोजी चेन्नई, तामिळनाडू येथे झाला. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने ऑफ-ब्रेक गोलंदाजी करतो. 14 वर्षांपेक्षा जास्त काळ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट गाजवणाऱ्या अश्विनने डिसेंबर 2024 मध्ये आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधून निवृत्ती जाहीर केली. कसोटी क्रिकेटमध्ये भारताला घरच्या मैदानावर एकहाती विजय मिळवून देण्यात त्याचा सिंहाचा वाटा आहे.

सुरुवातीचे जीवन
अश्विनच्या वडिलांचं नाव रविचंद्रन आणि आईचे नाव चित्रा आहे. त्याचे वडील क्लब पातळीवर मध्यमगती गोलंदाज होते, ज्यामुळे अश्विनला लहानपणापासूनच क्रिकेटची आवड निर्माण झाली. त्यानं चेन्नईच्या पद्मा शेषाद्री बाल भवन स्कूलमधून शिक्षण पूर्ण केलं. क्रिकेटमध्ये येण्यापूर्वी तो अभ्यासातही हुशार होता. त्यानं इन्फर्मेशन टेक्नॉलॉजी (IT) मध्ये बी.टेक (Engineering) पदवी देखील मिळवली आहे.

अश्विननं सुरुवातीला सलामीवीर फलंदाज (Opening Batsman) आणि मध्यमगती गोलंदाज म्हणून सुरुवात केली होती. मात्र, वयाच्या 11-12 व्या वर्षी पेल्विक भागाला झालेल्या गंभीर दुखापतीमुळे आणि त्याच्या शाळेच्या प्रशिक्षकांच्या (सी.के. विजयकुमार) सल्ल्यानुसार त्यानं ऑफ-स्पिन गोलंदाजीकडे आपलं लक्ष वळवलं. तामिळनाडूच्या स्थानिक संघातून खेळताना 2006 मध्ये त्यानं प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केलं.

आंतरराष्ट्रीय पदार्पण
आयपीएल 2010 मध्ये चेन्नई सुपर किंग्स (CSK) कडून केलेल्या उत्कृष्ट आणि किफायतशीर गोलंदाजीच्या जोरावर अश्विनला भारतीय संघात स्थान मिळालं.
एकदिवसीय (ODI) पदार्पण: 5 जून 2010 रोजी श्रीलंका विरुद्ध.
टी-20 (T20I) पदार्पण: 12 जून 2010 रोजी झिम्बाब्वे विरुद्ध.
कसोटी (Test) पदार्पण: 6 नोव्हेंबर 2011 रोजी वेस्ट इंडिज विरुद्ध. त्याने आपल्या पहिल्याच कसोटी सामन्यात दुसऱ्या डावात 6 बळी घेत ‘प्लेअर ऑफ द मॅच’ पुरस्कार जिंकला होता.

कारकीर्द आणि आकडेवारी
रविचंद्रन अश्विन हा भारताच्या क्रिकेट इतिहासातील सर्वात यशस्वी अष्टपैलू खेळाडूंपैकी एक आहे. त्यानं आपल्या संपूर्ण आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीत एकूण 287 सामने खेळले असून, गोलंदाजीत 765 बळी (Wickets) आणि फलंदाजीत 4,394 धावा केल्या आहेत. यामध्ये एकूण 6 शतके आणि 15 अर्धशतकांचा समावेश आहे.

१. कसोटी क्रिकेट (Test Cricket)– कसोटी क्रिकेटमध्ये अश्विननं सर्वात यशस्वी कामगिरी केली आहे. भारताला घरच्या मैदानावर जिंकून देण्यात त्याचा सिंहाचा वाटा राहिला आहे. त्यानं एकूण 106 कसोटी सामने खेळले असून, त्यात 537 बळी घेतले आहेत.

सर्वोत्तम गोलंदाजी: एका डावात 59 धावा देऊन 7 बळी (7/59) ही त्याची कसोटीतील सर्वोत्तम कामगिरी आहे. तसेच त्यानं कसोटीच्या एका डावात तब्बल 37 वेळा 5 किंवा त्यापेक्षा जास्त बळी घेण्याचा अद्भूत पराक्रम केला आहे.

फलंदाजीतील योगदान: गोलंदाजीसोबतच त्यानं फलंदाजीत मोलाचं योगदान देत कसोटीत 3,503 धावा केल्या आहेत. त्याच्या नावावर 6 शतके आणि 14 अर्धशतके नोंदवलेली आहेत.

२. एकदिवसीय क्रिकेट (ODI Cricket)– मर्यादित षटकांच्या क्रिकेटमध्येही अश्विननं सुरुवातीच्या काळात आणि 2011 च्या विश्वचषकात महत्त्वाची भूमिका बजावली.

सामने आणि बळी: अश्विननं भारतासाठी 116 एकदिवसीय सामने खेळले असून, त्यात 156 बळी मिळवले आहेत. 25 धावा देऊन 4 बळी (4/25) ही त्याची एकदिवसीय सामन्यांमधील सर्वोत्तम कामगिरी आहे. लोअर-ऑर्डरमध्ये फलंदाजी करताना त्यानं 707 धावा केल्या असून, यामध्ये एका अर्धशतकाचा समावेश आहे.

३. टी-20 आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट (T20I Cricket)– क्रिकेटमध्ये अश्विननं आपल्या फिरकीच्या जोरावर अनेक फलंदाजांना चकवलं असून तो अत्यंत किफायतशीर गोलंदाज ठरला आहे. त्यानं एकूण 65 आंतरराष्ट्रीय टी-20 सामने खेळले असून, त्यामध्ये 72 बळी घेतले आहेत. अवघ्या 8 धावा देऊन 4 बळी (4/8) ही त्याची टी-20 मधील सर्वात प्रभावी गोलंदाजी ठरली आहे. फलंदाजीच्या फॉरमॅटमध्ये त्याला फलंदाजीची फारशी संधी मिळाली नाही, तरीही त्यानं उपयुक्त 184 धावा केल्या आहेत.

महत्त्वाचे विक्रम
भारतासाठी दुसरा सर्वोच्च बळी घेणारा गोलंदाज: अनिल कुंबळे (953 बळी) यांच्यानंतर अश्विन हा सर्व फॉरमॅटमध्ये मिळवून 765 बळींसह भारताचा दुसरा सर्वात यशस्वी गोलंदाज आहे.

सर्वासिक ‘मालिकावीर’ (Player of the Series)– कसोटी क्रिकेटमध्ये अश्विननं 11 वेळा ‘मालिकावीर’ पुरस्कार जिंकला आहे. या विक्रमात त्यानं श्रीलंकेच्या मुथय्या मुरलीधरनची बरोबरी केली आहे.

जलद बळींचे टप्पे: तो कसोटीत 250, 300 आणि 350 बळींचा टप्पा जगातील सर्वात जलद पार करणाऱ्या गोलंदाजांपैकी एक आहे. तसेच 500 कसोटी बळी घेणारा तो भारताचा दुसरा आणि जगातील नववा गोलंदाज ठरला.

आयसीसी जागतिक कसोटी चॅम्पियनशिप (WTC)– लडब्ल्यूटीसीच्या इतिहासात सर्वाधिक विकेट्स घेण्याचा विक्रमही अश्विनच्या नावावर आहे.

विजेतेपदांचे मानकरी– तो 2011 का एकदिवसीय विश्वचषक (World Cup) आणि 2013 ची आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी जिंकणाऱ्या भारतीय संघाचा महत्त्वाचा खेळाडू होता.

नेतृत्व आणि खेळण्याची शैली
खेळण्याची शैली: अश्विन हा फक्त चेंडू फिरवणारा गोलंदाज नाही, तर तो ‘थिनकिंग क्रिकेटर’ (विचार करून गोलंदाजी करणारा) म्हणून ओळखला जातो. त्याच्याकडे ऑफ-स्पिन व्यतिरिक्त कॅरम बॉल (Carrom Ball), आर्म बॉल आणि फ्लिकर सारखी अनेक पर्याय आहेत. डावखुऱ्या फलंदाजांना बाद करण्यात तो जगभरात सर्वोत्तम मानला जातो.

नेतृत्व: आयपीएलमध्ये त्यानं किंग्ज इलेव्हन पंजाब (आताचे पंजाब किंग्स) संघाचं यशस्वी नेतृत्व केलं आहे. याशिवाय तामिळनाडूच्या देशांतर्गत संघाचेही त्यानं नेतृत्व केलं आहे. तो मैदानावर अत्यंत आक्रमक पण मानसिकदृष्ट्या शांत राहून निर्णय घेण्यासाठी ओळखला जातो.

पुरस्कार आणि सन्मान
क्रिकेटमधील अफाट योगदानासाठी अश्विनला अनेक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारांनी गौरवण्यात आले आहे

पद्मश्री (2024)– भारत सरकारतर्फे देण्यात येणारा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार.
अर्जुन पुरस्कार (2014)– क्रीडा क्षेत्रातील उत्कृष्ट कामगिरीसाठी भारत सरकारचा सन्मान.
आयसीसी क्रिकेटर ऑफ द इयर (2016)– आयसीसीचा सर गारफिल्ड सोबर्स ट्रॉफी हा वर्षातील सर्वोत्तम क्रिकेटपटूचा मानाचा पुरस्कार.
पॉली उमरीगर पुरस्कार (2012-13)– बीसीसीआय (BCCI) तर्फे वर्षातील सर्वोत्तम आंतरराष्ट्रीय भारतीय क्रिकेटपटूचा पुरस्कार.

निष्कर्ष
रविचंद्रन अश्विन हा फक्त एक गोलंदाज नसून भारतीय क्रिकेटचा एक महान ‘रणनीतीकार’ आणि मॅच-विनर आहे. इंजिनिअरिंग सोडून क्रिकेटचे मैदान निवडणाऱ्या या खेळाडूनं आधुनिक क्रिकेटमध्ये ऑफ-स्पिन कलेला जिवंत ठेवलं. त्याची आकडेवारी, मैदानातील हुशारी आणि खेळाप्रती असलेले समर्पण यामुळे त्याचं नाव क्रिकेटच्या इतिहासात सुवर्णअक्षरांनी लिहिलं गेलं आहे. नवोदित फिरकीपटूंसाठी तो नेहमीच एक उत्तम आदर्श राहील.